Nederlande/Nederland vervolg 2                                  Deurpad                                Home

Nederlande/Nederland vervolg 2

Huis van Habsburg
Met die afsterwe van Karel die Dappere, Hertog van Boergondië in 1477, het sy dogter Maria die erfgenaam
van al sy gebiede geword insluitende die verowerde gebied in die Laelande.
In dieselfde jaar ( 1477) tree sy in die huwelik met die Habsburg Keiser van die Heilige Romeinse Ryk
Maximilaan I.
Vanweë die huwelik word haar erflande vanaf die huis van Boergondië oorgedra na die huis van Habsburg.

Groen gedeeltes van Wes Europa onder beheer van die Huis van Habsburg

Karel V
Die mees gekroonde figuur uit die Huis van Habsburg was Karel V ( 1500 - 1558N.C). Hy was koning van
Spanje vanaf 1516.
In 1519 word hy verkies tot keiser, hoof van die Heilige Romeinse Ryk van die Duitse nasie en gekroon op 23
Oktober 1520 te Aixla - Chapelle ( nou bekend as Aachen).
As erfdeel ontvang Karel V die Spaanse koninkryke Aragon en Kastilië, die verowerde Nederlandse gebiede,
die Italiaanse state Napels, Sisilie en Sardinië en ander Habsburg besittings.
Tussen 1523 - 1543 verower hy die oorblywende Nederlandse gebiede Utrecht, Friesland, Overijssel, Groningen,
Drenthe en Gelderland.
In 1548 verklaar hy die Nederlande as die Koninkryk van 17 Provinsies wat die gebied van die huidige Nederland,
België en Luxembourg omvat.

Die Keiser was inderdaad 'n groot aanhanger van die pousdom, maar die Rooms Katolieke Kerk was egter in
daardie stadium in 'n proses van geestelike verval en oënskynlik het die Roomse owerheid nie gehoor gegee
aan versoeke tot hervorming binne die kerk nie. Eers in die 1500's gebeur die onvermydelike: Die Protestantse
Reformasie ook bekend as die Hervorming verrys uit protes teen vele Rooms Katolieke leerstellinge en praktyke.
Reformasie of Hervorming staan vir die geestelike beweging in die 16de eeu wat Protestantisme gevestig het.

Alles begin by Martin Luther ( 1483 - 1546N.C), vader van die reformasie in Duitsland en ook was hy die grond-
legger van die Lutherse geloof.
Die Roomse aflaatstelsel het Luther so ontstel dat hy op 31Oktober 1517 die sogenaamde 95 stellinge ( be-
sware) teen die deur van die Slotkerk te Wittenberg vasgespyker het. Die inhoud van die besware, uit Latyns in
Duits vertaal, het gou versprei, eers deur Duitsland en daarna deur aangrensende Europese lande.
In Switzerland het Huldrich Zwingli ( 1484 - 1531N.C) stukrag aan die reformasie verleen. Later het Johannes
Calvyn ( 1509 - 1564N.C) grondlegger van Calvinisme gevolg. In daardie stadium het Nederland gebuk gegaan
onder die swaar juk van Rooms Katolisisme wat natuurlik saamgeval het met Spaanse oorheersing onder
Karel V.
Soos met ander Europese lande het die reformasie ook die Nederlande binnegedring. Calvinisme het veral die
noordelike provinsies ( vandag se Nederland) oorspoel terwyl die suidelike Nederlande die Rooms Katolieke
geloof ondersteun het.

Tydens die reformasie in Europa het 'n groot aantal nuwe meer radikale reformatoriese groepe ontstaan waar-
onder Anabaptisme ( weerdopers ook bekend as Doperse rigting). Die ontstaan van die geestelike stroom word
teruggevoer na die jaar 1520.
Nie almal was die dopers en hulle leerstellinge i.v.m. die kinderdoop, volwassedoop ( groot doop), teenstand
teen wêreldse gesag en teenstand teen die Katolieke Kerk goedgesind nie.

Gelowige weerdopers word vanaf so vroeg as 1530 in die Nederlande aangetref.
Wederdopers: Het begrip ‘wederdoper’ (Anabaptist) of ‘herdoper’ omvat vele verschillende bewegingen. Het
wordt gebruikt om diegenen die de bekeerlingen van de afvallige Katholieke Kerk herdopen en daarna, na
de Reformatie van de Protestantse Staatskerken, te beschrijven. Zoals we hebben laten zien, werd het Evan-
gelie door Europa verspreid door de gehate ‘ketters.’ Vaak kwamen mannen met grote moed en bekwaamheid
naar het front van de gemeente van Jezus Christus met het gevolg dat hun vijanden hun namen aan een bewe-
ging verbonden. “Deze wederdopende gelovigen uitten hun totale onderwerping aan de Schriften in een zende-
lingachtige manier van leven. Met blijdschap lieten zij de dingen van dit leven achter zich zodat zij meer
bewegingsvrijheid hadden bij het verkondigen van Christus en Zijn Evangelie. Maar dit zendelingenwerk kostte
veel. Er is gezegd dat de Hutterieten, die het Evangelie door heel het Duitstalige deel van Europa verspreidden,
80% van haar volgelingen is kwijtgeraakt door een martelaarsdood.” (Hoad).

Dit is dan ook in die tyd dat Menno Simons ( 1496 - 1561) op die toneel verskyn: eers Katolieke priester
van Witmarsum in Friesland en daarna leier en organiseerder van Mennisme ook bekend as die Mennoniete
of Doperse en later Doopsgezinden.
Op 31 Januarie 1536 doen hy afstand van sy priesterskap waarna hy by die Dopers aansluit en gedoop word.
Hy word bevestig tot die amp van Oudste ( Leidsman).
In de Nederlanden kwam er vanaf omstreeks 1530 een beweging op gang onder leiding van de Friese ex-pastoor
Menno Simons - vandaar de term ‘mennisme’ of doperse of doopsgezinde beweging. Hij wilde bovenal een
gemeente zonder smet of rimpel oprichten van ware persoonlijk bekeerde gelovigen. Daarom werd gelovigen
pas als volwassene na aflegging van een openbare geloofsbelijdenis gedoopt. Hij predikte geweldloosheid. Zijn
aanhangers hielden zich ver van politiek, wilden niet in militaire dienst gaan en weigerden eden af te leggen.
Menno Simons vond ook in Vlaanderen veel aanhang onder eenvoudige lieden. Men zou kunnen zeggen: een
voorbeeldige groep, bijzonder Bijbelvast, die zich ver hield van al wat naar politiek rook, maar die op de pijnbank
hun ondervragers verbaasden door hun Bijbelkennis. Maar de trieste gebeurtenissen van Munster hadden vrese-
lijke gevolgen voor deze dopersen: inquisitie en overheid hebben hen tientallen jaren op de meest wrede wijze
vervolgd omdat men hen verwarde met de extreme anabaptisten; ze werden als inciviek beschouwd en kregen
bij een proces vrijwel nooit gratie. Bovendien hadden ze geen invloedrijke mensen - ze wilden zich immers ver
houden van ‘de wereld’ en daar hoorden ook de politiek en openbare ambten bij. En het maakte voor wie rechts-
prak wel degelijk wat uit of iemand van een aanzienlijke familie was, of van eenvoudige komaf. De lutheranen
hadden wel invloed, zowel in de adel, in de politiek als in de handel. De calvinisten zouden dat later ook hebben.
De doperse ideeën over wereldmijding - een christen is wel in deze wereld maar niet van deze wereld en houdt
zich dus helemaal niet bezig met politiek - ligt dus grotendeels aan de basis van hun tragische lot. De menno-
nieten of mennisten hebben dan ook verreweg de meeste martelaars geleverd in de Nederlanden in de 16de
eeuw. Terwijl lutheranen en later calvinisten er soms nog vanaf kwamen met verbanning, stierven ontdekte of
verklikte doopsgezinden vrijwel steeds op de brandstapel, werden ze onthoofd, levend begraven of in een zak
of ton verdronken. Van hen gaven maar weinigen hun geloof op onder de folteringen. Integendeel: sterven voor
hun geloof was voor sommigen een erezaak. Er zijn gevallen bekend waarbij ze door lutheranen of calvinisten
verklikt waren. Toch is de doperse broederschap gedurende de hele 16de eeuw blijven bestaan doorheen heel
Vlaanderen.
Wie over hen meer wil weten leze het voortreffelijke werk van Alfons Verheyden: ‘Geschiedenis der doopsge-
zinden in de Zuidelijke Nederlanden in de XVIde eeuw.‘

In die tyd van Menno Simons het vele Mennoniete gemeentes tot stand gekom. Een van hierdie gemeentes
word in 1543 "op het Kalf " (Anders geskryf: 't Kalf) te Zaandam aangetref.
Kalf is een buurtschap, gelegen op het verlengde deel van de Dijk langs de Oostkant van de rivier De Zaan.
Deze dijk loopt tot de Wormer aan toe. Het Kalf behoorde vroeger dus bij Oost Zaandam.
Tot de tijd van Napoleon bestond Zaandam niet. Er waren twee oorde: Oost Zaandam en West Zaandam.
In 1811 zijn se samengevoegd tot de stad Zaandam. De bewoners van 't Kalf waren tot in de 20 ste eeuw
oorwegend Katoliek.

Filip II   Alva   Karel V    Menno Simons
Meer oor Haarlem
Haarlem is 'n stad en gemeente in Kennemerland en die hoofstad van die Nederlandse provinsie Noord-Holland.
Haarlem behoort tot de middelgrote stede van die Randstad. Die stad ook bekend as die "Bloemenstad (blomme-
stad)"  is sowat 20km van Amsterdam, 34km van Alkmaar, 55km van Utrecht, 58km van Den Haag (The Haque)
en 73km van Rotterdam geleë.
In de 11de eeuw ontstaan die stad aan die rivier Die Spaarne. Die naam Haarlem kom van Haarlo-heim, wat "hoog
gelegen dorp" beteken.


Die stad word die setel van die Graaf van Holland en in 1245 verleen Graaf Willem II Haarlem stadsregte. En in 1559
word Haarlem 'n bisdom met Nicolaas van Nieuwland as eerste biskop. Na 'n agtjaar lange bestuur word hy opge-
volg deur Godfried van Mierlo. Die derde biskop van Haarlem, die eerste na die herstel van die hiërargie in 1853,
was Franciscus Josefus van Vree. Na die heroprigting van die bisdom Haarlem op 4 maart 1853 word F.J.van Vree
biskop van Haarlem.
Die vierde biskop van Haarlem, de tweede na die Reformasie, was Gerardus Petrus Wilmer. Die 13de en huidige
biskop is mgr. Punt.

Eerste vier biskoppe: Nieuwland, Mierlo, Vree en Wilmer

Haarlem het ook sy donker tye gehad. In 1573 val die stad na Spaanse beleëring deur Don Fradrique Alvarez de
Toledo (Don Frederick), seun van die Hertog van Alva. Die periode staan bekend as die Beleg van Haarlem. So
word Haarlem 'n Spaanse en dus katholieke enklawe. Tydens die Spaanse besetting ly die bevolking onder
honger, pes en Spaanse strafmaatreels teen aanhangers van die reformasie deur ophanging en verbranding. Die
ergste kom met die stadsbrand van 1576 wat een kwart van Haarlem in as laat.
Die Spanjaarde vertrek in 1577 na die voltrekking van die akkoord van Veere wat gelyke regte tussen katholieke
en protestante vastgestel het.
Jare hierna en wel in 1657 word Haarlem 6 maande lank getyster deur 'n epidemie bekend as die Swart Dood.

Ander inligting
Dit was ook die stad waar die bekende Ten Boom familie gewoon het. Huis adres: Barteljorisstraat 19. In 1944 is
Corrie ten Boom en haar familie deur die Nazis gearresteer.
In 1839 word de eerste Nederlandse spoorlyn tussen Haarlem en Amsterdam geopen.